काठमाडौँको बुढानीलकण्ठ नगरपालिका–२ स्थित रुद्रेश्वर महादेव क्षेत्र धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य र पौराणिक विश्वासले भरिएको स्थलका रूपमा परिचित छ। खोलाको किनारमा विराजमान रुद्रेश्वर महादेव मन्दिरको आसपास रहेको विशेष पहाडी तथा चट्टानी संरचनालाई स्थानीय भक्तजनहरूले **‘साक्षात् कैलाश पर्वत’**का रूपमा श्रद्धापूर्वक मान्दै आएका छन्।
स्थानीय जनविश्वासअनुसार उक्त कैलाश पर्वत कुनै व्यक्तिले निर्माण वा स्थापना गरेको नभई आफैँ उत्पत्ति भएको प्राचीन धार्मिक स्थल हो। यहाँको चट्टान, प्राकृतिक बनावट र वरपरको वातावरणलाई भक्तजनहरूले भगवान् शिवसँग जोडेर हेर्ने गरेका छन्। रुद्रेश्वर महादेवको प्राचीनतासँगै यस क्षेत्रमा विभिन्न धार्मिक किंवदन्तीहरू पुस्तौँदेखि प्रचलित रहेको पाइन्छ। एउटा स्थानीय स्रोतले पनि रुद्रेश्वर मन्दिरमा प्राचीनकालदेखि विशेष पूजा–आराधना हुँदै आएको तथा सत्ययुगदेखि नै यसको अस्तित्व रहेको जनविश्वास रहेको उल्लेख गरेको छ।
बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाको पर्यटनसम्बन्धी विवरणमा पनि रुद्रेश्वर महादेवलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको स्थलका रूपमा समेटिएको छ। नगरपालिकाभित्र रुद्रेश्वरसहित विभिन्न देवीदेवताका मन्दिरहरू रहेको उल्लेख गरिएको छ।
यस क्षेत्रसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण धार्मिक विश्वास सतीदेवीको अंग पतनसँग सम्बन्धित रहेको स्थानीयवासी तथा मन्दिरका पुजारीहरूको भनाइ छ। स्थानीय धार्मिक मान्यताअनुसार सतीदेवीको दाहिने घुँडा पतन भएको स्थान यही क्षेत्र भएको बताइन्छ। स्वस्थानी व्रतकथा तथा स्थानीय धार्मिक परम्परामा आधारित यस्तो विश्वासका कारण पनि यो स्थल भक्तजनका लागि विशेष आस्थाको केन्द्र बनेको बताइन्छ। यद्यपि सतीदेवीको अंग पतनसम्बन्धी विषयलाई यहाँ धार्मिक विश्वास र जनश्रुतिका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
रुद्रेश्वर महादेव क्षेत्रको अर्को विशेषता यहाँ देखिने विभिन्न प्राकृतिक ढुङ्गा, चट्टान र आकृतिहरू हुन्। भक्तजनहरूले ती प्राकृतिक संरचनाहरूमा विभिन्न देवीदेवताका स्वरूप देख्ने तथा यहाँ देवीदेवताहरूको बास रहेको अनुभूति हुने गरेको बताउँछन्। मन्दिर परिसरमा गणेश, सरस्वतीलगायत विभिन्न देवीदेवताका मूर्तिहरू समेत रहेको विवरण सार्वजनिक स्रोतमा उल्लेख छ।
खोलाको किनार, हरियाली वातावरण, प्राकृतिक चट्टान र शिव आराधनाले यस क्षेत्रको धार्मिक आकर्षण अझ बढाएको छ। विशेषगरी शिवरात्रि, स्वस्थानी पूर्णिमा, बालाचतुर्दशी तथा श्रावणका सोमबारलगायत पर्वमा यहाँ भक्तजनको उपस्थिति बढ्ने गरेको उल्लेख छ।
यसरी हेर्दा बुढानीलकण्ठ–२ को रुद्रेश्वर महादेव क्षेत्र केवल एउटा मन्दिर मात्र नभई प्रकृति, पौराणिक विश्वास र धार्मिक आस्थाको संगमका रूपमा रहेको देखिन्छ। स्थानीय जनविश्वासमा रहेको साक्षात् कैलाश पर्वत, प्राचीन रुद्रेश्वर महादेव तथा सतीदेवीसँग जोडिएको धार्मिक कथनले यस क्षेत्रलाई थप विशिष्ट बनाएको छ।
यस्ता ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलको संरक्षण, अध्ययन र प्रचार–प्रसार गर्न सके यस क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटनको महत्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने स्थानीयको अपेक्षा छ। आस्थाका साथ यहाँ पुग्ने भक्तजनहरूका लागि रुद्रेश्वर महादेवको दर्शनसँगै प्राकृतिक कैलाश पर्वतको अवलोकन पनि विशेष अनुभव बन्ने गरेको छ।
