काठमाडौं । भारत भ्रमणमा रहेका राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछानेले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई परम्परागत भूराजनीतिक दृष्टिकोणबाट बाहिर निकाल्दै ‘विकास कूटनीति’को आधारमा पुनर्परिभाषित गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन् ।
भारतीय दैनिक हिन्दुस्तान टाइम्समा प्रकाशित आफ्नो लेखमार्फत उनले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई राजनीतिक तनावभन्दा माथि उठाएर लगानी, व्यापार, ऊर्जा, पर्यटन र प्रविधिमा आधारित सहकार्यतर्फ लैजानुपर्ने धारणा राखेका हुन् ।
लामिछानेले कूटनीतिक नियोगहरूलाई पनि राजनीतिक सम्पर्क केन्द्रभन्दा आर्थिक सहकार्य, लगानी प्रवर्द्धन र व्यापार विस्तारको ‘इन्जिन’का रूपमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् ।
भारत भ्रमणका क्रममा उनले पाँच दिने औपचारिक कार्यक्रमअन्तर्गत भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) नेतृत्वसँग भेटवार्ता गर्ने तयारीसमेत भएको रास्वपाले जनाएको छ । भेटमा दुई देशका लोकतान्त्रिक अभ्यास, राजनीतिक अनुभव र आपसी सम्बन्ध सुदृढीकरणका विषयमा छलफल हुने बताइएको छ ।
लेखमार्फत प्रस्तुत गरेका प्रमुख ८ प्रस्तावहरू यस प्रकार छन्—
१. सीमा विवाद समाधानका लागि संवाद
सीमा लगायतका विवादलाई अल्झाएर राख्न नहुने भन्दै उनले ऐतिहासिक तथ्य र आपसी समझदारीका आधारमा संवादमार्फत समाधान गर्नुपर्ने बताएका छन् ।
२. रक्सौल–काठमाडौं रेल परियोजना प्राथमिकता
नेपाल–भारत आर्थिक एकीकरणका लागि रक्सौल–काठमाडौं रेलमार्गलाई रणनीतिक परियोजनाका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने उनको प्रस्ताव छ ।
३. पोखरा र लुम्बिनीबाट सीधा हवाई उडान
भारतीय प्रमुख शहरहरूसँग पोखरा र लुम्बिनीलाई सीधा हवाई सेवामार्फत जोड्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ ।
४. काठमाडौं–बेङ्गलुरु डिजिटल करिडोर
फिनटेक, डिजिटल भुक्तानी र प्रविधि सहकार्यका लागि डिजिटल करिडोर निर्माण गर्ने अवधारणा प्रस्तुत गरिएको छ ।
५. शैक्षिक तथा स्वास्थ्य संस्थाको विस्तार
भारतका प्रतिष्ठित शैक्षिक र स्वास्थ्य संस्थाहरू नेपालमा स्थापना गरी प्रविधि र ज्ञान आदान–प्रदान बढाउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ ।
६. सीमा क्षेत्रमा रासायनिक मल उद्योग
कृषि उत्पादन र आपूर्ति शृंखलालाई मजबुत बनाउन नेपाल–भारत सीमामा संयुक्त मल उद्योग स्थापना गर्न सकिने प्रस्ताव गरिएको छ ।
७. जलविद्युत् र ऊर्जा बजार एकीकरण
नेपालको जलविद्युत् क्षमतालाई भारतीय औद्योगिक बजारसँग जोड्दै एकीकृत ऊर्जा बजार विकास गर्नुपर्ने धारणा राखिएको छ ।
८. खेलकुद सहकार्य विस्तार
आईपीएलदेखि नेपाली खेलाडी र संरचना जोड्ने सम्भावना खोज्दै खेलकुदलाई पनि दुई देशबीचको सहकार्यको महत्वपूर्ण क्षेत्र बनाउनुपर्ने बताएका छन् ।
लामिछानेले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई पुरानो राजनीतिक परिभाषाभन्दा माथि उठाएर साझा आर्थिक भविष्य निर्माणतर्फ लैजानुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
