काठमाडौं ।
चितवनको माडीमा अवस्थित पावन शालिग्राम भगवान हिन्दू धर्ममा भगवान् विष्णुको स्वरूपका रूपमा पूजिने शालिग्राम शिला धार्मिक तथा प्राकृतिक दुवै दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। विशेषगरी नेपालका कालीगण्डकी नदी क्षेत्रमा पाइने शालिग्रामलाई अत्यन्त पवित्र मान्दै भक्तजनले श्रद्धापूर्वक पूजा गर्ने गरेका छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार शालिग्राम भगवान् विष्णुको दिव्य स्वरूप हो। शालिग्राममा देखिने चक्र, रेखा तथा विभिन्न आकृतिलाई भगवान् विष्णुसँग जोडेर व्याख्या गरिन्छ। वैष्णव परम्परामा शालिग्रामको पूजा गर्दा भगवान् विष्णुको आराधना गरेसरह पुण्य प्राप्त हुने विश्वास छ।
वैज्ञानिक दृष्टिले भने शालिग्राम प्राचीन समुद्री जीव अमोनाइटका जीवाश्म हुन्। करोडौँ वर्षअघि समुद्रमा बस्ने अमोनाइट जीवका खोलहरू भूगर्भीय प्रक्रियाका क्रममा चट्टानभित्र संरक्षित भएका थिए। समयक्रममा भू–गर्भीय परिवर्तन, नदीको बहाव र क्षरणका कारण ती जीवाश्म बाहिर आएर शिलाका रूपमा देखिन थाले।
शालिग्राममा देखिने विशेष घुमाउरो चक्राकार आकृति अमोनाइट जीवाश्मको संरचनासँग सम्बन्धित हुन्छ। यही प्राकृतिक आकृतिका कारण शालिग्रामलाई धार्मिक रूपमा पनि विशेष महत्व दिइएको मानिन्छ।
नेपालको कालीगण्डकी नदी तथा आसपासका क्षेत्रमा पाइने शालिग्राम धार्मिक, सांस्कृतिक र भूगर्भीय दृष्टिले महत्वपूर्ण सम्पदाका रूपमा चिनिन्छ। तस्वीरमा देखिएको विशाल चक्राकार संरचना भने प्राकृतिक शालिग्रामभन्दा ठूलो आकारको कलात्मक वा धार्मिक संरचना हुन सक्ने भएकाले यसको वास्तविक उत्पत्ति तस्वीर मात्रका आधारमा पुष्टि गर्न सकिँदैन। 🙏
