काठमाडौं — सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा विद्युत् प्रसारण पूर्वाधार विस्तार गर्दै कैलालीको दोदोधरालाई देशकै प्रमुख ‘पावर हब’ बनाउने रणनीति अघि सारिएको छ। राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनी लिमिटेड का कार्यकारी अधिकृत सागर श्रेष्ठ का अनुसार बहुआयामिक प्रसारणलाइन निर्माणमार्फत सुदूरपश्चिमलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारसँग जोड्ने तयारी भइरहेको छ।
योजनाअनुसार हुम्लाबाट सुरु हुने प्रसारणलाइन बझाङ हुँदै दैजी–दोदोधरा जोडिनेछ भने कर्णाली करिडोरमार्फत डोल्पा, जाजरकोट र सुर्खेत हुँदै उत्पादित विद्युत् दोदोधरामा संकलन गरिनेछ। साथै, पश्चिम सेती आयोजना र बेतन कर्णालीको विद्युत् समेत दोदोधरामै ल्याउने गरी थप प्रसारणलाइन निर्माणको प्रक्रिया अघि बढाइएको छ।
श्रेष्ठका अनुसार दोदोधरालाई ऊर्जा केन्द्रका रूपमा विकास गर्दा त्यहाँबाट भारतको बरेलीसम्म विद्युत् निर्यात गर्न छोटो र सहज मार्ग खुल्नेछ। यसले नेपाललाई ऊर्जा निर्यातकर्ता राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रस्तावित सम्पूर्ण प्रसारणलाइन निर्माणका लागि करिब १३० अर्ब रुपैयाँ लगानी आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। पश्चिम सेती–दोदोधरा ४०० केभी प्रसारणलाइन (१४५ किमी) बझाङ, डोटी, डडेलधुरा र कैलाली जोड्ने प्रमुख परियोजना हो, जसको लागत करिब २० अर्ब रुपैयाँ आँकलन गरिएको छ। यस आयोजनामा २५०० मेगावाट क्षमतामध्ये हालसम्म ६०० मेगावाट विद्युत् ‘बुक’ भइसकेको जनाइएको छ।
त्यसैगरी, कर्णाली करिडोर प्रसारणलाइन कालिकोटको फुकोटबाट सुरु भई बेतन कर्णाली हुँदै दोदोधरा पुग्नेछ। ९१ किमी लम्बाइको यस लाइनलाई भारततर्फ क्रसबोर्डर जोड्न थप ३० किमी विस्तार गरिनेछ। करिब २२ अर्ब लागत अनुमान गरिएको यस आयोजनाको केही खण्डमा ठेक्का प्रक्रिया अघि बढिसकेको छ।
श्रेष्ठले यस्ता ठूला पूर्वाधार आयोजनामा बजेट अभाव मुख्य चुनौती रहेको उल्लेख गर्दै अर्बौंका योजनामा सीमित बजेट विनियोजन हुँदा काममा ढिलाइ भइरहेको बताए। उनले संघीय सरकारसँगै प्रदेश र स्थानीय तहको सहलगानी आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका छन्।
उनका अनुसार ४०० केभी क्षमताका करिब ४०२ किमी प्रसारणलाइन निर्माण गर्न मात्रै ७० अर्ब रुपैयाँ आवश्यक पर्नेछ। यदि करिब ८ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन भई त्यसको ५० प्रतिशत निर्यात गर्न सकिए, वार्षिक करिब ११२ अर्ब रुपैयाँ आम्दानी गर्न सकिने प्रक्षेपण गरिएको छ।
